Yurak Xuruji Ko‘payishi va Uni Aniqlash Hamda Davolash Muhimligi
So‘nggi yillarda yurak xuruji (infarkt) ko‘payib bormoqda. Yurak-qon tomir kasalliklari asosan erkaklarda ma’lum bir yoshdan keyin kuchliroq namoyon bo‘ladi, ayollarda esa menopauzadan keyin rivojlanish ehtimoli ko‘proq.
Yurakni oziqlantiruvchi tomirlardan biri tutilib qolganda, yurakning zararlangan qismi yetarli qon va kislorod ololmaydi. Yurak uchta asosiy arteriyaga ega bo‘lib, shoxlari yurak mushagini oziqlantiradi va yurakning qon haydash jarayonini boshqaradi. Agar bu tomirlardan biri tutilsa, yurak mushagi kislorodsiz qoladi va oziqlanish buziladi, bu esa yurakning haddan tashqari zo‘riqishiga sabab bo‘ladi. Odamlar yurak xurujini ko‘krak qismidaqattiq bosim, og‘riq, siqilish yoki tiqilish hissi sifatida his qilishi mumkin. Ba’zi odamlar sovuq terlash yoki yelka hamda orqa tarafdagi og‘riqlar bilan sezishi mumkin. Bunday holatlarda tezda yurak va qon tomir sog‘lig‘ini tekshirish va yaqinda joylashgan kasalxonaga murojaat qilish kerak.
Eng Yaxshi Diagnostika Uslubi - Angiografiya
Yurak xuruji bilan kelgan bemorlarga birinchi yordam ko‘rsatish uchun EKG (elektrokardiogramma) o‘tkaziladi, so‘ngra bemor angiografiya laboratoriyasiga yuboriladi. Agar bemor juda og‘ir holatda bo‘lmasa, uni darhol angiografiyaga olib borilmaydi; batafsil tekshiruv o‘tkaziladi, qon tahlili, EKG, Efor (stress testi) amalga oshiriladi. Agar zarur bo‘lsa, angiografiya bir necha kundan so‘ng o‘tkaziladi. Angiografiya yurak tomirlarining holatini aks ettiradi, qaysi joyda va nechta tomirda tiqilish borligini aniqlash imkonini beradi.
Agar tiqilish kichik bo‘lsa, angiografiyani amalga oshirayotgan kardiolog tomirni kengaytiradi va stent joylashtiradi, shu orqali zararlangan hudud ochiladi. Bu minimal invaziv muolaja bo‘lib, eng yaxshi imkoniyat hisoblanadi. Ammo, agar bir necha tomirlarda kuchli tiqilish bo‘lsa (3 yoki 4 ta tomirda), ochiq yurak baypas operatsiyasi tavsiya etiladi.
Baypas Operatsiyasining Xavfi Nima?
Baypas operatsiyasi katta va murakkab jarrohlik amaliyoti hisoblangani uchun bemorga barcha xavf-xatar va muvaffaqiyat darajasi tushuntirilishi kerak. Operatsiyada begona materiallar ishlatilmaydi, bemorning o‘z sog‘lom tomirlari operatsiyada yangi qon aylanish yo‘li sifatida qo‘llanadi. Baypas tomirlari stentga qaraganda ko‘proq yashovchanlikka ega: stentlar odatda 5–7 yildan so‘ng yana tiqilishi mumkin, baypas orqali tomirlar 10–15 yil davomida ochiq qolishi mumkin, bu esa yanada aniq va uzoq muddatli yechim beradi.
Bemorlar baypas operatsiyasiga 3–4 soat davomida tayyorlanadi, qon tahlili, o‘pka rentgeni, nafas olish testlari, shah tomirlarini ultrasonografiya tekshiruvi amalga oshiriladi. Jarrohlikdan oldin bemor och qoldiriladi, jarrohlik 2–2.5 soat davom etadi, bemorni uyg‘otish 3–4 soat davom etadi. Birinchi kun intensiv terapiya bo‘limida o‘tadi, so‘ngra palataga o‘tkaziladi, yoqilayotgan bemor yurishga undaladi, odatda 4–5 kun ichida shifoxonadan chiqariladi. Yara to‘liq bitishi 3–4 hafta davom etadi, bu vaqt davomida bemor qarovchiga muhtoj bo‘ladi, va 1 oydan so‘ng odatiy hayotiga qaytishi mumkin.
Agar bemorda jiddiy boshqa kasalliklar bo‘lmasa, baypas operatsiyasining xavfi juda past (1–2%). Ammo diyalizda bo‘lgan bemorlar, astma, KOAH, semizlik yoki katta yosh bo‘lsa, xavf 20–30% gacha oshishi mumkin.
Oilada Yurak Kasalligi Bo‘lganlar Ehtiyot Bo‘lishi Kerak!
Ba’zi xavf omillari yurak-qon tomir kasalliklarini kuchaytirishi mumkin, masalan chekish, qandli diabet, yuqori qon bosimi, va yuqori xolesterin. Bu guruhdagi odamlar, ayniqsa erkaklar, hatto yoshlik davrida ham yurak kasalliklariga duch kelishlari mumkin. Agar oila a’zosi stent qo‘ygan yoki baypas operatsiyasini o‘tkazgan bo‘lsa, boshqa yaqin qarindoshlarni genetik xavf omillariga ko‘ra tekshirtirish tavsiya etiladi. Ko‘pchilik odamlar bu xavf haqida bexabar, shuning uchun rutinni tekshiruvdan o‘tish juda muhim. EKG, EKO, efor testi kabi oddiy usullarorqali yurak-qon tomir kasalliklari bor-yo‘qligini aniqlash mumkin.
Yurak xurujidan qo‘rqmang—o‘z sog‘lig‘ingizni tekshiring! Agar xavotir bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qiling, chunki davolash usullari juda rivojlangan.
