Koronar Arter Kasalliklari: Tashxis va Angiografiya Jarayoni

Yurak kasalliklarining eng keng tarqalgan turi koronar arter kasalligi hisoblanadi. Agar davolanmasa, bu kasallik butun dunyoda va mamlakatimizda o‘limning eng katta sababi bo‘lib qolmoqda. Koronar arter kasalligi yurak mushagini oziqlantiruvchi arteriyalarning (koronar arteriyalar) devorlarining qalinlashishi yoki torayishi natijasida rivojlanadi.

Koronar Angiografiyaning Muhimligi

Koronar arter kasalligini aniqlash uchun eng yaxshi tibbiy tekshiruv koronar angiografiya hisoblanadi. Texnologiyaning rivojlanishiga qaramay, hali hech bir test koronar angiografiyaning o‘rnini bosa olmadi. Ushbu jarayon davomida kateter (ingichka naycha) arteriyaga kiritiladi, qon oqimining teskari yo‘nalishida harakatlanibyurakka yetib boradi va uning tomirlarini aks ettiradi.

Tibbiyot tarixida birinchi koronar angiografiya 1958 yilda o‘tkazilgan, birinchi koronar balon angioplastika(toraygan yurak tomirining balon yordamida kengaytirilishi) esa 1977 yilda amalga oshirilgan.

Yurakni oziqlantiruvchi koronar arteriyalar yurakning o‘ng va chap tomoni uchun ikkita alohida arterial tizimsifatida chiqadi. Chap tomondan chiqqan arteriya keyinchalik yurakning old va orqa yuzasini oziqlantirish uchun ikkita bo‘lakka ajraladi.

Koronar Angiografiya Jarayoni

Koronar angiografiya odam tanasidagi uch xil kirish nuqtasi orqali amalga oshirilishi mumkin. Bu bemorning qon tomir tuzilishi, uzoq vaqt yotib tura olish qobiliyati, qon ketish xavfi va operatsiyani o‘tkazayotgan shifokorning afzalliklari asosida tanlanadi. Angiografiya kirish joyi avval tozalab, so‘ng ingichka igna bilan og‘riqsizlantiriladi, va maxsus tibbiy material bilan tomir yo‘li ochiladi. Tomir yo‘li ochilgach, kateter yordamida yurakning arteriyalariga yetib boriladi va opaq modda (kontrast suyuqlik) yuborilib, tomirlar holati baholanadi. Jarayon davomida bemor hushyor bo‘ladi va sezilarli og‘riq his qilmaydi.

1. Femoral Arteriya Kirish (Son Arteriyasi Yordamida)

Bu usul butun dunyoda va O‘zbekistonda eng ko‘p qo‘llaniladigan usul hisoblanadi. O‘ng yoki chap son arteriyasiga (femoral arteriya) kirib angiografiya o‘tkaziladi.

Afzalliklari:

• Son arteriyasi keng, shuning uchun kateter harakatlantirish oson va kateterlar kattaroq bo‘lishi mumkin.

Kamchiliklari:

• Qon ketish nazorati uzoq vaqt talab qiladi, shuning uchun kateter olib tashlangandan so‘ng 2–3 kg bosimjoylashtirilib, taxminan 6 soat yotish kerak.

• Son arteriyalari va nervlar juda yaqin joylashgan, shuning uchun nervlarning shikastlanishi mumkin, ba’zan esa jarrohlik talab etilishi mumkin.

• Bemor 6 soat davomida yotoqda harakatsiz qolishi kerak, bu hojatga borish yoki boshqa ehtiyojlarni bajarishda qiyinchilik tug‘diradi.

2. Brakiyal Arteriya Kirish (Tirsak Arteriyasi Yordamida)

Bu usul kamdan-kam qo‘llaniladi, chunki bemorlarga qulaylik va xavfsizlik jihatidan ustunlik bermaydi. Faqat ayrim maxsus holatlar yoki son arteriyasiga kirish imkonsiz bo‘lganda qo‘llaniladi.

3. Radial Arteriya Kirish (Bilak Arteriyasi Yordamida)

Bu usul butun dunyoda tobora ommalashmoqda va afzalligi tufayli tanlanmoqda.

Afzalliklari:

• Bemorga katta qulaylik yaratadi va tezroq chiqarib yuborish imkonini beradi.

• Bemor angiografiya laboratoriyasiga yurib kelishi va jarayondan keyin yurib palataga qaytishi mumkin.

• Maxsus bilaklik yordamida kirish joyi yopiladi, shuning uchun bemorlarga hojatga borish va harakat qilish imkoniyatini beradi.

• Jarayondan 2–3 soat o‘tib, bemor uyga qaytishi mumkin.

• Balon yoki stent qo‘yilgan bemorlar, odatda 12 soat yotishi kerak, lekin bilak angiografiyasi bemorlarga ancha qulaylik yaratadi.

• Minimal og‘riq va kamroq nerv shikastlanish xavfi.

• Bilakdan qon ketish nazorati juda oson, ayniqsa qon suyultiruvchi dorilar qabul qilayotgan bemorlar uchun ideal usul.

• Semiz bemorlar uchun eng mos usul, chunki son arteriyasida qon ketishini nazorat qilish qiyin va uzoq vaqt yotish noqulaylik tug‘diradi.

Kamchiliklari:

• Bilak arteriyasi son arteriyasiga nisbatan ingichka, shuning uchun jarayon biroz uzoqroq davom etishi mumkin.

• Noyob holatda arteriya spazmga uchrashi (siqilib qolishi) mumkin, va kateter o‘tishiga ruxsat bermaydi.

• Bu materiallar nozik va narxi yuqori, shuning uchun bilak angiografiyasi qo‘shimcha mablag‘ talab qiladi.

Qaysi Angiografiya Usuli Eng Yaxshi?

Kirish nuqtasi qaysi bo‘lishidan qat’i nazar, angiografiya natijalari bir xil bo‘ladi. Ammo bemorga qulaylik va xavfsizlik nuqtai nazaridan bilak angiografiyasi tobora ommalashib bormoqda.

Unutmang, sog‘lom yurak — yaqinlaringiz uchun ko‘proq vaqt demakdir!