Obsesiv-kompulsiv buzilish (OKB): Sabablari, Belgilari va Davolash

Obsesiv-kompulsiv buzilish (OKB) — bu ruhiy kasallik bo‘lib, takroriy va yoqimsiz fikrlar (obsesiyalar) hamda tashvishni kamaytirish uchun bajariladigan takroriy harakatlar (kompulsiyalar) bilan namoyon bo‘ladi.

Belgilar

Obsessiyalar:

• Kasallik yoki mikroblar yuqtirishdan qo‘rqish

• Boshqalarga zarar yetkazishdan qo‘rqish

• Kamsitilishdan yoki sharmandalikdan qo‘rqish

• Diniy yoki axloqiy jihatdan noto‘g‘ri fikrlar

• Haddan tashqari tartib, simmetriya va mukammallikka ehtiyoj

• Doimiy shubha va kafolatga ehtiyoj

Kompulsiyalar:

• Qo‘llarni haddan tashqari yuvish yoki tez-tez dush qabul qilish

• Qo‘l berib salomlashmaslik yoki eshik tutqichlariga tegmaslik

• Doimiy ravishda qulf, gaz plitasi yoki elektr tugmalarini tekshirib turish

• Narsalarni sanash yoki harakatlarni maxsus tartibda bajarish

• Buyumlarni mukammal tartibga solish

• Ovqatni muayyan tartibda iste’mol qilish

• Muayyan so‘zlarni, jumlalarni yoki ibodatlarni takrorlash

• Hech qanday qadriyatga ega bo‘lmagan narsalarni yig‘ish yoki saqlash

OKB Sabablari

Aniq sababi hali noma’lum, ammo biologik, muhit va tarbiyaviy omillar OKB rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin:

• Biologik omillar: Tadqiqotlar serotonin nomli neyrotransmitterning buzilishi OKB rivojlanishiga olib kelishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

• Muhit omillari: Stress, travmalar, hayotdagi o‘zgarishlar, yaqin insonni yo‘qotish, munosabatlardagi muammolar yoki sog‘liq bilan bog‘liq muammolar OKB’ni kuchaytirishi mumkin.

• Tarbiyaviy omillar: OKB bilan kasallangan ota-onalar farzandlarida ham obsesiv-kompulsiv xatti-harakatlar rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Tashxis va Davolash

• OKB aholining taxminan 1-2% qismida uchraydi, erkaklar va ayollarda bir xil darajada kuzatiladi.

• Psixiatr OKB tashxisini qo‘yadi, bemorning obsesiyalarini va kompulsiyalarini baholab.

• OKB albatta davolanishi kerak, eng samarali usullar dorilar va psixoterapiya hisoblanadi.

• Antiobsesiv xususiyatga ega antidepressantlar OKB simptomlarini kamaytirishda yordam beradi.

• Kognitiv-xulq terapiyasi (CBT) bemorga rituallarni bajarishga ehtiyoj sezmasdan qo‘rquvlarini yengishga yordam beradi.

• OKB’ni erta davolash uning surunkali bo‘lib qolishiga yo‘l qo‘ymaydi va uzoq muddatli davolashni osonlashtiradi.