Ko‘krak og‘rig‘i nima? Sabablari, turlari va davolash usullari

Ko‘krak og‘rig‘i (mastalgiya) ayollarda uchraydigan eng keng tarqalgan shikoyatlardan biridir. Og‘riq bir yoki har ikki ko‘krakda bo‘lishi va kuchi turlicha bo‘lishi mumkin. Ammo ushbu holatlarning faqat 15–20 foizida davo talab etiladi. Ko‘krak og‘rig‘i bilan shifokorga murojaat qilgan bemorlarning eng katta xavotiri – bu ko‘krak bezi saratoni ehtimolidir.

Aslida, ko‘krak og‘rig‘i bilan saraton o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik yo‘q. Ko‘krak bezi saratonining ko‘plab belgilaridan biri bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, og‘riq odatda kamdan-kam hollarda uchraydi. Ko‘krakdagi og‘riqning sababi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘krak to‘qimasidan yoki ko‘krak atrofidagi mushaklar, bo‘g‘imlar va suyaklardagi muammolardan kelib chiqishi mumkin.

---

Ko‘krak og‘rig‘i turlari

Ko‘krak og‘rig‘i odatda ikki asosiy turga bo‘linadi:

• Davriy og‘riq (hayz ko‘rish bilan bog‘liq)

• Davriysiz og‘riq (hayz sikliga bog‘liq emas)

---

Davriy (tsiklik) ko‘krak og‘rig‘i

Ko‘krak gormonal o‘zgarishlarga sezgir a’zodir. Ovulyatsiyadan keyin estrogen va progesteron gormonlari ko‘krak bezlarini emizishga tayyorlaydi. Bu gormonlar sut yo‘llari va ko‘krak bezlarining o‘sishiga olib keladi, natijada suyuqlik to‘planadi va to‘qimalar taranglashadi.

Menstruatsiya boshlanishi bilan bu o‘zgarishlar orqaga qaytadi va og‘riq kamayadi. Ushbu turdagi og‘riq odatda 30–40 yoshdagi ayollarda ko‘proq uchraydi va ko‘krak og‘rig‘ining 70–80 foizini tashkil etadi.

Davriy ko‘krak og‘rig‘ining sabablariga quyidagilar kiradi:

• Estrogen va progesteron kabi gormonlarning o‘zgarishi

• Hayz siklining buzilishi

• Prolaktin gormonining ortishi

• Tug‘ruqdan himoyalanish tabletkalari

• Menopauzada gormonal terapiya

• Stress, asabiylik

• Tuzli ovqatlar, kofein va yog‘li mahsulotlarni haddan ortiq iste’mol qilish

Davriy og‘riqni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar:

• Ko‘krakni yaxshi qo‘llab-quvvatlaydigan sutyen kiyish

• Tuz va kofein iste’molini kamaytirish

• Yog‘li ovqatlar o‘rniga ko‘proq sabzavot va mevalar yeyish

• Muntazam jismoniy mashqlar qilish, sog‘lom vaznni saqlash

Davriy og‘riqni davolash:
Bunday og‘riqlarning 20 foizida dori vositalari talab qilinadi. Parasetamol yoki aspirin kabi og‘riq qoldiruvchi dorilar foydali bo‘lishi mumkin. B1, B6, E vitamini va qizg‘aldoq moyi (evening primrose oil) ko‘krakdagi noqulaylikni kamaytiradi. Qattiq holatlarda bromokriptin yoki danazol kabi dori vositalari shifokor nazoratida qo‘llaniladi.

---

Davriysiz (no-tsiklik) ko‘krak og‘rig‘i

Davriysiz og‘riq hayz ko‘rish bilan bog‘liq bo‘lmagan og‘riqdir. Ko‘pincha ko‘krakning ma’lum bir sohasida seziladi va 40–50 yoshlar oralig‘idagi ayollarda uchraydi. Og‘riq elkaga, qo‘ltiq ostiga yoki qo‘lga ham tarqalishi mumkin.

Davriysiz og‘riqning sabablariga quyidagilar kiradi:

• Ko‘krakdagi travma (zarba, bosim)

• Tez o‘suvchi kistalar

• Fibroadenoma

• Yallig‘lanish va infeksiyalar

• Sut yo‘llari atrofidagi yallig‘lanish

• Stress

• Katta hajmdagi ko‘kraklarda yog‘ to‘qimalarining shikastlanishi (nekroz)

• Mushak va bo‘g‘imlardagi kasalliklar (miyalgiya, revmatizm)

Davriysiz og‘riqni davolash usullari:

• Kattalashgan kistalarni suyuqlikdan tozalash (aspiratsiya)

• Kerak bo‘lsa o‘simtalarni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash

• Infeksiyalar uchun antibiotiklar qo‘llash

• Stressga qarshi dori vositalari

• Mushak yoki bo‘g‘im bilan bog‘liq og‘riqlarda sababga qarab davo berish