Epilepsiya: Sabablari, Turlari, Birinchi Yordam va Davolash

Epilepsiya (sara kasalligi deb ham ataladi) miyaning nerv hujayralarida g‘ayritabiiy elektroximik zaryadlanishlarnatijasida yuzaga keladigan nevrologik kasallikdir.

Epilepsiyaning Sabablari

Ko‘pchilik holatlar idiopatik epilepsiya deb ataladi, ya’ni sababi noma’lum. Ammo ba’zi holatlar—ayniqsa 40 yoshdan keyin—quyidagilar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:

• Miya o‘smasi,

• Insult,

• Miya qon ketishi,

• Meningit va ensefalit,

• Jiddiy bosh jarohatlari,

• Yuqori isitma,

• Moddalarga qaramlik,

• Spirtli ichimliklarni to‘satdan to‘xtatish.

Epilepsiya Tutqanog‘i Turlari

Epileptik tutqanog‘lar 40 dan ortiq turga ega bo‘lib, juda xilma-xildir.

• Katta tutqanog‘lar: Hushdan ketish, yiqilish, tirishish va mushaklar siqilishi, odatda bir necha daqiqa davom etadi.

• Yengil tutqanog‘lar: Qisqa vaqtli xotira yo‘qolishi, uzoq termulish yoki ozgina tutqanish harakatlari bilan kechadi va diagnostikasi qiyin bo‘lishi mumkin.

• Psixogen tutqanog‘lar ba’zan ruhiy kasalliklar bilan aralashib ketishi va noto‘g‘ri davolashga olib kelishi mumkin.

Epilepsiya Tutqanog‘ida Birinchi Yordam

Agar kimdir tutqanog‘ni boshdan kechirayotgan bo‘lsa:

1. Uni xavfsiz joyga yotqizish, atrofdagi narsalarga urilib ketishining oldini olish.

2. Boshnni himoya qilish, uni yerga urishidan saqlash.

3. Uni yon tomoniga burish, nafas yo‘llari ochiq qolishi uchun.

4. Harakatlarini to‘xtatishga harakat qilmaslik.

5. Unib to‘satdan kuchli hid bermaslik (piyoz, spirt, kolonya).

6. Mahkam kiyimlarni bo‘shatish (masalan, galstuk, ko‘ylak yoqasi).

7. Agar tishlarini mahkam yopgan bo‘lsa, qo‘lingizni og‘ziga tiqmang, taxta yoki qoshiq yordamida og‘iz ochiq qolishini ta’minlash.

8. Tutqanog‘ tugagandan keyin dam olishga imkon berish, chunki bemor charchoq va bosh aylanishini his qilishi mumkin.

9. Agar tutqanog‘ takrorlansa, darhol tez yordamga qo‘ng‘iroq qilish.

Davolash

Epilepsiya albatta nevrolog tomonidan nazorat qilinishi kerak.

• Har bir tutqanog‘da oz miqdorda miya hujayralari nobud bo‘lishi mumkin, shuning uchun davolash kechiktirilmasligi kerak.

• Epileptik bemorlarning 80% zamonaviy davolash usullari bilan 5–6 yil ichida to‘liq sog‘ayishi mumkin.

• Eng muhim davolash usuli dori vositalari bilan davolashdir.

• Dori vositalari miyadagi ortiqcha qo‘zg‘alish holatini kamaytirib, tutqanog‘larning oldini oladi.

• Har kuni dori belgilangan dozada va vaqtda ichilishi shart.

• Doimiy tibbiy ko‘riklardan o‘tish kerak.

• Agar dori bilan davolash natija bermasa, endilikda Turkiyada epilepsiya uchun jarrohlik muolajalari ham mavjud.